Islamdarshan

या संक्षिप्त लेखात मी आपणापुढे सर्वंकष न्यायव्यवस्था म्हणजे काय व ती कशा प्रकारे अंमलात आणली जावी याबाबत खुलासा करीत आहे. मात्र जे लोक साम्यवादास सामाजिक न्यायव्यवस्था कायम करण्याचा एकमेव मार्ग मानून तिचाच अवलंब करण्याचा आग्रह करीत आहेत, ते आपली चूक मान्य करून आपला हट्ट सोडून देतील. याबद्दल मी साशंक आहे. कारण जोपर्यंत अज्ञानी केवळ अज्ञानी वा असमंजस असतो तोपर्यंत त्यांच्यात सुधारणा होण्याची शक्यता असते. मात्र अज्ञानी जेव्हा अधिकारपद ग्रहण करतो तेव्हा त्याच्यात मी सांगतो तेच खरे असा अहंभाव निर्माण होतो व तो कोणाचेच म्हणणे ऐकूण घेण्यास(वा समजून घेण्यास) तयार होत नाही. मात्र सर्वसामान्य जनता योग्यरीत्या समज दिल्यास ऐकूण घेण्यास व दुष्ट लोकांच्या प्रभावात न येण्याची खबरदारी बाळगू लागते. वाममार्गी लोकांचा गट अशाच सामान्य जनतेची मोठ्या शिताफीने दिशाभूल करून आपल्या दुष्ट विचारांचा प्रचार करीत असतात.

आम जनतेसमोर सत्य परिस्थिती प्रस्तुत करून त्यांच्यात जागृती निर्माण करावी हाच या वक्तव्याचा खरा उद्देश आहे.

इस्लाम म्हणजेच सर्वंकष न्यायव्यवस्था होय

‘इस्लाम धर्मातसुध्दा सामाजिक न्यायव्यवस्था अस्तित्वात आहे’ असा जे लोक प्रचार करतात तो पूर्णतः असत्य आहे. खरे म्हणजे ‘इस्लाम हीच सामाजिक न्यायव्यवस्था आहे.’

सृष्टीचा सृजनकर्ता व संपूर्ण विश्वाचा पालनकर्ता अल्लाहने मानवसमाजाच्या मार्गदर्शनाकरिता इस्लाम अवतरित केला आहे. लोकांमध्ये न्यायबुध्दी निर्माण करणे व कोणती बाब न्यायोचित वा अन्यायकारक आहे हे निश्चित करणे केवळ अल्लाहच्या अधिकारातील बाब आहे. त्याच्याशिवाय दुसरा कोणी न्याय व अत्याचाराची व्याख्या करून वास्तविक न्यायव्यवस्था स्थापित करू शकेल असा विश्वास करणे ही चुकीची भावना आहे. मनुष्य स्वतः आपलाच मालक व शासक होऊ शकत नाही. जगात मानवाचे अस्तित्व अल्लाहच्या प्रजेसमान आहे, म्हणून न्यायव्यवस्था कायम करणे मानवाच्या अधिकारात नसून त्याचा मालक व सृष्टीला नियंत्रित करणार्या अल्लाहच्या अधिकारात आहे. मानवाची बौध्दिक क्षमता सीमित आहे. त्याची आकलनशक्ती कमकुवत आहे, त्याच्या आशाआकांक्षाचे दडपण त्याच्या बुध्दीवर असते त्यामुळे कितीही बुध्दिमानाने प्रयत्न केल्यास तो ईश्वरी अधिकार प्राप्त करू शकत नाही. कोणत्याही परिस्थितीत मनुष्य स्वतः आपल्या समाजाकरिता अशी व्यवस्था स्थापित करू शकत नाही, जी पूर्णतः न्यायोचित ठरू शकेल. मानवाने तयार केलेली व्यवस्था सुरूवातीला कितीही योग्य व न्यायोचित दिसत असली तरी अल्प काळातच ती न्यायोचित नाही हे सिध्द होते. म्हणून मानवनिर्मित समाजव्यवस्था अल्पावधीतच निरर्थक सिध्द होते व मनुष्य निराश होऊन दुसर्या समाजव्यवस्थेचा प्रयोग करू लागतो. ईश्वर(अल्लाह) जो सर्वज्ञ, सर्वव्यापी, सर्वशक्तिमान आहे तोच सर्वंकष न्यायोचित समाजव्यवस्था निर्माण करू शकतो.

न्याय हेच इस्लामचे उद्दिष्ट

‘इस्लाममध्ये न्याय आहे’ असे मत मांडणारा अर्धसत्य व्यक्त करीत असतो. खरे सांगायचे म्हणजे ‘न्याय हेच इस्लामचे उद्दिष्ट आहे.’

इस्लामचे अवतरण मूलतः जगात न्याय स्थापित करण्याकरिता झाले आहे.

कुरआनोक्ती आहे,
‘‘आम्ही प्रेषितांना अगदी स्पष्ट संकेतचिन्हे व सूचनांसहित पाठविले आहे व त्यांच्यासोबत ग्रंथ व तुला(न्याय) पाठविली आहे, जेणेकरून मनुष्याने न्यायाने वागावे व आम्ही लोखंडही पाठविले(पुरविले) आहे जे अत्यंत मजबूत असून ते लोकांच्या उपयोगाचे आहे. याकरिता की अल्लाह जाणून घेऊ इच्छितो की त्याला न पाहताही कोण त्याची व त्याच्या प्रेषितांची सहायता करतो. निश्चितच अल्लाह शक्तिमान व जबरदस्त आहे.(कुरआन, अलहदीद – २५)

या दोन गोष्टींबाबत जर मुस्लिमांनी दुर्लक्ष केले नाही, तर त्यास अल्लाह व त्याचे प्रेषित(मुहम्मद स.) यांच्याशिवाय इतर कोणाकडे सर्वंकष न्याय शोधण्याची गरज भासणार नाही. ज्या क्षणी त्याला न्यायाची गरज भासेल त्याच क्षणी त्याच्या लक्षात येईल की न्याय अल्लाह व त्याच्या प्रेषिता(मुहम्मद स.) शिवाय इतर कोणाकडून मिळूच शकत नाही. न्यायोचित समाजव्यवस्था कायम करण्याकरिता दुसरे कोणतेच उपाय न करता, इस्लाम(संपूर्ण इस्लाम जरासुध्दा उणे अधिक न करता) अंमलात आणायला हवा. न्याय इस्लामशिवाय इतर कोणत्याच व्यवस्थेत आढळणार नाही.

इस्लाम म्हणजेच न्याय, इस्लाम अंमलात येणे म्हणजेच न्यायोचित व्यवस्था कायम होणे होय!

सर्वंकष न्याय

सर्वंकष न्याय वस्तुतः आहे तरी काय व ते कसे अंमलात येऊ शकते?

मानवी व्यक्तिमत्त्वाचे महत्त्व

हजारो लाखो व्यक्ती जेव्हा एकत्र येतात तेव्हा एका समाजाची निर्मिती होते. समाजाच्या प्रत्येक व्यक्तीचे आपले एक स्वतंत्र अस्तित्व असते. आपली वैचारिक व आचरणाची शैली असते. प्रत्येक व्यक्ती आपले व्यक्तिमत्त्व प्रभावकारी सिध्द करण्याच्या प्रयत्नात असते. प्रत्येकाच्या आपल्या विशिष्ट आवडी निवडी असतात, त्याच्या वेगवेगळ्या आशा-आकांक्षा असतात. त्याच्या स्वतःच्या शारीरिक व मानसिक गरजा असतात. त्याचे अस्तित्व निर्जीव मशीनसारखे नसून त्याच्या प्रत्येक अंगप्रत्यंगाचे महत्त्व असते.

त्याचे अस्तित्व जितके महत्त्वाचे असते तितकेच त्याच्या प्रत्येक अंगप्रत्यंगाचे अर्थात अवयवाचे महत्त्व असते. उलट असे म्हणता येईल की समाजातील प्रत्येक घटक एक संवेदनशील सजीव प्राणी असतो. व्यक्ती समाजाकरिता नसून समाज व्यक्तीसाठी असतो. कारण एकमेकांस सहकार्य प्राप्त व्हावे म्हणूनच समाजाची निर्मिती केली जाते. अशा सामाजिक सहजीवनाने व्यक्तीच्या शारीरिक व मानसिक गरजांची पूर्तता करणे सुकर होते.

वैयक्तिक जबाबदारी

प्रत्येक व्यक्तीला व्यक्तीशः अल्लाहसमोर जाऊन जाब द्यावा लागणार आहे. प्रत्येक व्यक्तीस जगात एका ठराविक मुदतीसाठी परीक्षाकाल व्यतीत करावा लागेल व ते पूर्ण झाल्यानंतर त्याला त्याकाळातील कर्मांचा ईश्वरासमोर हिशोब द्यावा लागेल. त्याला प्राप्त झालेल्या शक्ती व क्षमतेचा उपयोग करून उपलब्ध साधन-सामुग्रीच्या आधारे त्याने आपल्या व्यक्तिमत्त्वास किती वैभव प्राप्त करून दिले आहे हे दाखवून द्यावे लागेल. अल्लाहसमोर स्वतः व्यक्ती जबाबदार असेल. समाज व्यक्तीच्या वतीने जबाब देणार नाही. तेथे कुटूंब, जमात वा समाजाकडून हिशोब न घेता प्रत्येक व्यक्तीस त्याच्या नात्या-गोत्यातून मुक्त करून ईश्वर त्याला आपल्या समोर उभा करील व त्याच्या कृत्यांबद्दल विचारणा केली जाईल आणि त्याने आपल्या व्यक्तिमत्त्वास कोणते स्वरूप दिले आहे हे प्रकट करावे लागेल.

व्यक्तीस्वातंत्र्य

प्रत्येक व्यक्तीच्या व्यक्तिमत्त्वाची घडण व जगाच्या अंतानंतर मानवाकडून घेतला जाणारा हिशोब या दोन्ही गोष्टींतून असा निष्कर्ष निघतो की प्रत्येक व्यक्तीस जगात व्यक्तीस्वतंत्र्य प्राप्त आहे. जर समाजात प्रत्येक व्यक्तीस त्याच्या व्यक्तिमत्त्वाचा उत्कर्ष साधण्याची पुरेशी संधी मिळाली नाही तर त्या व्यक्तीमधील क्षमता गोठली जाईल व त्याचे अस्तित्व गुदमरले जाईल. त्याची शक्ती व योग्यता निष्क्रिय होईल. तो स्वतःस बंदिस्त व असहाय्य जाणून नैराश्याच्या आहारी जाईल. जगाच्या अंता(कयामत) नंतर व्यक्तीला बंदिस्त व निराश करण्याची जबाबदारी समाजाच्या त्या लोकांवर लादण्यात येईल ज्यांनी समाजाची दुर्दशा केली असेल. अशा जबाबदार लोकांकडून केवळ त्यांच्या वैयक्तिक कर्मांचा हिशोब न घेता त्यांच्या सामाजिक जबाबदार्यांबद्दलसुध्दा विचारणा केली जाईल. त्यांच्या स्वनिर्मित समाजव्यवस्थेमुळे समाजातील व्यक्तींना विवश होऊन स्वतःच्या इच्छेविरुध्द वागावे लागले होते व आपले व्यक्तिमत्त्व उजळ करण्यास ते असमर्थ झाले होते. निश्चितच कोणताही श्रध्दावान(ज्याचा अंतिम दिनावर विश्वास आहे) आपल्या खांद्यावर इतके मोठे ओझे घेऊन अल्लाहसमोर जाण्याचे धैर्य करणार नाही. तो जर ईशभय बाळगत असेल तर तो निश्चितच प्रत्येक व्यक्तीस जास्तीतजास्त स्वातंत्र्य देऊन स्वतःच्या इच्छेप्रमाणे आपल्या व्यक्तिमत्त्वास हवे तसे स्वरुप देण्याची मुभा देईल, जेणेकरून व्यक्तींच्या व्यक्तिमत्त्वाच्या वैफल्याचे आरोप समाजव्यवस्था संचालित करणार्यांवर लादली जाणार नाही.

सामाजिक संस्था व त्यांचे वर्चस्व

व्यक्तीस्वातंत्र्यानंतर आता आपण समाजाकडे वळू या. कुटुंबे, जाती-जमाती, विविध धर्मांच्या मानवाच्या एकत्रित अस्तित्वाने समाज निर्माण होतो. समाजनिर्मितीच्या कार्याची सुरूवात स्त्री-पुरूषाच्या एका जोडप्यापासून झाली. त्याचे रूपांतर एका कुटुंबात झाले, अनेक कुटुंबांनी एकत्र येऊन गट(जात) व वंश निर्माण केले आणि पुढे त्यांचा विस्तार होऊन एक समाज निर्माण झाला. समाजाने आपल्या सामूहिक उद्दिष्टांच्या पूर्तीसाठी राज्यव्यवस्थेची स्थापना केली. या राज्य संस्थांची स्थापना केल्याने व्यक्तींना सुरक्षा व सहाय्यता प्राप्त झाली, ज्याच्या आधारे त्यास आपली वैयक्तिक उद्दिष्टे प्राप्त करता आली जी त्याला एकट्याला प्राप्त करता आली नसती. मात्र ही व्यवस्था सफल होण्याकरिता प्रत्येक संस्थेस व्यक्तींवर, प्रत्येक मोठ्या संस्थेस छोट्या संस्थेवर वर्चस्व प्राप्त असणे आवश्यक आहे. अशा प्रकारे व्यक्तीच्या स्वातंत्र्यास लगाम लावून तिच्यापासून इतरांना होणार्या अत्याचारास आळा घालता येईल व व्यक्तीच्या सेवेने संपूर्ण समाजाचा उत्कर्ष साधता येईल. येथूनच सामाजिक न्यायव्यवस्थेच्या प्रश्नाचा उगम होतो व वैयक्तिक व सामाजिक विरोधात्मक मागण्यांचा गुंता निर्माण होऊ लागतो. एका बाजूला अशी अपेक्षा केली जाते की मानवी कल्याणासाठी प्रत्येक व्यक्तीला इतके स्वातंत्र्य प्राप्त असावे की त्याला आपल्या योग्यते व इच्छेप्रमाणे आपली प्रगती करता यावी. याचप्रमाणे प्रत्येक कुटुंबास, वंशास, जाती-जमातीस व विविध गटांस आपापल्या कक्षेत राहून स्वतंत्र वातावरणात जास्तीतजास्त उन्नती करता यावी. मात्र त्याचबरोबर अशी अपेक्षा केली जाते की व्यक्तीवर कुटुंबाचे, कुटुंबांवर जाती-जमातीचे व सर्व व्यक्ती व संस्थांवर राज्य शासनाचे वर्चस्व व नियंत्रण असायला हवे, जेणेकरून कोणीही दुसर्यांच्या हक्कांवर अतिक्रमण करून त्यांच्यावर अन्याय व अत्याचार करू शकणार नाही. पुढे जाऊन अशीच समस्या संपूर्ण मानवजातीच्या बाबतीतसुद्धा निर्माण होते की प्रत्येक समाजाचे व राज्याचे सार्वभौमत्व व स्वातंत्र्य अबाधित राहिले पाहिजे व त्या सर्वांवर अधिक शक्तिमान संस्थेचे नियंत्रण असणेसुद्धा आवश्यक असते. या व्यवस्थेमुळे सामाजिक गट व राज्यव्यवस्था कोणावरही नाहक अत्याचार करू शकणार नाहीत.

व्यक्ती, कुटुंब, जाती-जमाती व समाजाला आवश्यक स्वातंत्र्य प्राप्त असावे व जुलूम-जबरदस्तीला आळा बसावा म्हणून सामाजिक संस्थाना नियंत्रण करण्याचे अधिकार प्राप्त असतात. सामाजिक संस्था व व्यक्तीकडून जनकल्याणाच्या सेवाही प्राप्त करता येतात. अशा प्रकारे समाजव्यवस्था स्थापित होते.

भांडवलदारी व साम्यवादातील त्रुटी

उपरोक्त विवरण ज्याला समजले असेल त्याच्या सहज लक्षात येईल की व्यक्तीस्वातंत्र्य, उदारमतवाद, भांडवलदारी व धर्मनिरपेक्ष लोकशाही(जी फ्रान्सच्या क्रांतीनंतर अस्तित्वात आली होती) ज्याप्रमाणे न्यायोचित समाज व्यवस्थाविरोधी आहे त्यापेक्षा अधिक कार्ल माक्र्स व एंजेल्स तत्त्वज्ञानातून निर्माण झालेला साम्यवादही त्याच्या विरोधात आहे. पहिल्या समाजव्यवस्थेने व्यक्तीस घटनेपेक्षा जास्त स्वातंत्र्य देऊन कुटुंब, जमात व समाजावर अतिरेकी वृत्तीने वागण्याची सूट दिली होती. त्यामुळे समाजाची सार्वजनिक कल्याणकारी सेवा प्राप्त करण्याची नियंत्रणशक्ती क्षीण झाली होती. दुसर्या समाजव्यवस्थेत असा दोष होता की त्याने शासनव्यवस्थेस इतके सशक्त करून टाकले होते की त्यामुळे व्यक्ती, कुटुंब, जाती-जमातीचे स्वातंत्र्य जवळजवळ हिरावून घेतले होते व लोकांना राबवून घेण्याचे इतके जबरदस्त अधिकार शासकास प्राप्त झाले होते की व्यक्ती सजीव प्राणी न राहता यंत्राच्या निर्जीव साहित्य-सामुग्रीसमान झाली होती. अशा प्रकारच्या समाजव्यवस्थेने न्यायोचित समाजव्यवस्था स्थापित करता येते, असे विधान असत्य असल्याचे निदर्शनास येते.

- प्रा. उमर हयात खान गौरी
   
    विवाहप्रसंगी वधूला वरगृही पाठविताना तिला तिच्या माता-पित्यांनी काही घरगुती संसारोपयोगी साहित्य भेट म्हणून देण्याची प्रथा भारतातील मुस्लिम समाजात रूढ आहे. ही प्रथा आज कुप्रथा बनली आहे.
    पुस्तकात दक्षिण भारतीय मुस्लिमांची हुंड्याची प्रथा तर भयानक आहे. वधुपक्षाकडून वरपक्षाला एक भली मोठी रक्कम आगाऊ दिली जाते आणि ही मागणी वरपक्षाची असते. आज ह्या कुप्रथेमुळे अनेक मुलींचे लग्नाचे वय निघून गेले आहेत. याचे दु:खदायक वर्णन आहे.

आयएमपीटी अ.क्र. 177      -पृष्ठे - 64    मूल्य - 30                आवृत्ती - 2 (2013)

डाउनलोड लिंक : https://app.box.com/s/bvqooxtbo0cxgnhtftmokl9ye98vhmw2

भूतलावर जेव्हापासून मानवी जीवनाची सुरुवात झाली, त्याच वेळी मनुष्यासाठी ‘इस्लाम’ चा आरंभ झाला. ‘इस्लाम’ चा अर्थ अल्लाहचे आज्ञापालन करणे आहे. इस्लाम मानवासाठी जन्मजात धर्म आहे. मनुष्यजातीचा निर्माणकर्ता आणि पालनकर्ता अल्लाहच आहे. मनुष्यांसाठी मुलभूत कर्तव्य हेच आहे की त्यांनी रचयिताचे आज्ञापालन करावे. अल्लाह पृथ्वीवर व प्रथम पुरुष हजरत आदम, पत्नी हव्वा (अ.) यांना अवतरविले. त्याच दिवसांपासून त्यांना आदेश दिला, की सर्वांची सर्वांगिण उन्नती केवळ माझ्या मार्गदर्शनाद्वारे जीवन व्यतीत करण्यात लाभेल. माझ्या आज्ञेचे पालन करा. ज्या गोष्टीची मी मनाई करतो त्यापासून दूर रहा. यावर तुम्ही अंमलबजावणी केली तर बक्षिसास पात्र व्हाल. विरुद्ध वर्तन केले तर माझा क्रोध व अप्रसन्नता लाभेल. हाच ‘इस्लाम’ चा उगम आहे.

पिता आदम व माता हव्वा यांनी हिच शिकवण आपल्या संततीस दिली. काही काळ यांवर लोक दृढ राहीले. नंतर असे लोक जन्मास आले ज्यांनी आपल्या निर्माणकर्ता अल्लाहची अवज्ञा केली. कांही लोकांनी एक अल्लाहच्या अस्तित्वामध्ये वा गुणामध्ये अन्य भागिदार नेमले. कोणी स्वतःच भगवान झाला. कोणी म्हणाला जीवन माझ्या परीनं आवडीनं जगण्यास मी स्वतंत्र आहे. माझ्या इच्छेप्रमाणे मी करीन, ईश्वराचे जे काही हुकुम असतील ते असोत पण मी मात्र माझ्या मनाप्रमाणे करीन. त्या हुकुमांना जुमानणार नाही. अशा पद्धतीने जगात कुफ्र (नकार देणे) ची उत्पत्ती झाली. याचाच अर्थ आहे, ‘‘एक अल्लाहशिवाय अन्य भिन्न भिन्न ईश्वर मानणे.’’

ज्यावेळी कुफ्र (एक अल्लाहस नकार देणे) वृद्धींगत होत गेला त्यामुळे जमिनीवर जुलुम, दंगे, हिसाचार, गुन्हे वाढत गेले. त्यावेळी अल्लाह ने आपल्या सद्वर्तनी दासांना या दुवर्तनी लोकांना समज देण्यास नियुक्त केले. त्यांना एकेश्वरवादाच्या सन्मार्गावर आणण्यासाठी प्रयत्न करण्यास नेमले. हे सज्जन दास प्रेषित (पैगंबर) म्हटले गेलेत. प्रेषितांचा क्रम थोड्या थोड्या अंतराने तर कधी दीर्घ मुदतीनं जगाच्या निरनिराळ्या भूभागात, वंशात अंमलात आला. हे सर्व प्रेषित सत्यवादी, श्रद्धाधारक व सज्जन लोक होते. सर्व प्रेषितांनी एकाच धर्माची हाकं दिली. हाच इस्लाम होय. निश्चितच आपण नुह, इब्राहीम, मुसा व येशु यांची नावं ऐकलीत, हे सर्व एक अल्लाहचे पैगंबर आहेत. शिवाय हजारोच्या संख्येने प्रेषित होऊन गेलीत. गत हजारो वर्षाच्या इतिहासात हेच घडलं की जेव्हा अनेकेश्वरवाद (बहुदेववाद) वाढत गेला त्या त्या वेळी प्रेषित नियुक्त होत गेले. प्रेषितांनी लोकांना अनेकेश्वरवादापासून परावृत्त करण्याचा प्रयत्न केला. इस्लाम स्वीकारण्याची हांक दिली. काही लोकांनी इस्लामचा स्वीकार केला. काही लोक आपल्या अनेकेश्वरवादाच्या श्रद्धेतच राहीले. ज्यानी इस्लाम स्वीकार केला, ते ‘मुस्लिम’ होत. याच लोकांनी प्रेषिताद्वारे उच्चतम् नितीमत्ता स्वीकारली व आदर्श चारित्र्य जोपासण्याचा प्रसार केला. नंतर असं पण घडलं की या मुस्लिमांची पिढी ‘इस्लाम’ विसरुन कुफ्र (बहुदेववादी) च्या तावडीत सापडली. क्रमशः तद्नंतर पुढील प्रेषितांनी परत इस्लामची बीजं पुन्हा रोवली. हा क्रम वर्षानुवर्षे चालत राहीला. इस्लाम श्रद्धेत ताजं व्हायचं परत श्रद्धेत कोमोजुन जायचं. अल्लाहने सरतेशेवटी अंतिम प्रेषित मुहम्मद (स.) यांना नेमलं. प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनी इस्लामचा संदेश असा पुनरुज्जीवीत केला जो आजपर्यंत ताजातवाना आहे, कायम आहे. अल्लाहच्या इच्छेनुसार इस्लामचा संदेश पृथ्वीच्या अंतापर्यंत दृढ राहील.

प्रेषित मुहम्मद (स.) १४७५ वर्षापुर्वी अरबस्थानात प्रसिद्ध शहर मक्केत जन्मले. त्याकाळी अरबस्थानाच काय, जगात कुठंही इस्लामचं अस्तित्व राहीलं नव्हतं. पुर्वीच्या प्रेषितांच्या शिकवणीचे थोडंफारं परिणाम सद्गुणी लोकांत आढळून येत. परंतु शुद्ध स्वरुपात एक ईश्वराची शुद्ध श्रद्धा भूतलावर आढळून येत नसे. या कारणास्तव लोकांचे जीवन चारित्र्यहीन होते. एक ईश्वरास विसरुन लोकं विभिन्न विशुद्ध धर्मात भोगी होते. या परिस्थितीत मुहम्मद (स.) जन्मले. वयाच्या चाळीस वर्षापर्यंत मक्का येथे शांत, एकांत, जीवन व्यतीत केलं. मक्कावासी आपणास सत्यवादी व प्रामाणिकपणामुळे प्रतिष्ठा देत असे. कोणी पण हे जाणू शकत नव्हतं की हीच व्यक्ती भविष्यात महान मार्गदर्शक बनणारी होती. प्रेषित मुहम्मद (स.) जगाच्या या बिघडलेल्या स्थितीस पाहून हळहळत. स्तब्ध होत. यापासून मानव समाज मुक्त होण्यास मार्ग काय? जगातील हा विध्वंस कसा संपेल? वयाच्या चाळीसाव्या वर्षी अल्लाहने मुहम्मद (स.) यांना प्रेषित नियुक्त केले. प्रथमतः सभोवतालच्या समाजास, तद्नंतर जगात अखिल मानवतेसाठी कुफ्र (अनेकेश्वरवाद) पासून अलिप्त होऊन इस्लाम (एकेश्वरवाद) स्वीकारण्यास मार्गदर्शन करणे, ही जबाबदारी मिळाल्यानं मक्केतील लोकांना स्पष्ट सांगणं सुरु केलं की एक अल्लाह शिवाय अन्य कोणाचीही भक्ति करु नका. तुम्हा सर्वांचा स्वामी व निर्माता केवळ एक अल्लाह आहे. त्या एकमेव अस्तित्वाचीच पुजा करावी, त्या एकमेव अल्लाहच्या आदेशाचं पालन करावं सर्वसाधारण लोकांनी विरोध केला. मुहम्मद (स.) यांचा आवाज बंद करण्याचा सर्वतोपरीने प्रयत्न केला. पण समाजातील प्रामाणिक व सद्गुणी लोकांनी हळूहळू मुहम्मद (स.) यांची साथ दिली. मक्केच्या बाहेर अरबस्थानातील विविध ठिकाणी इस्लामची शिकवण पोहोचु लागली. तेथे पण असेच घडले, अज्ञानी लोकांनी विरोध केला, सुजाण व खुल्या मनाच्या लोकांनी इस्लामच्या प्राकृतिक शिकवणींवर विश्वास ठेवला. मक्का शहरी तेरा वर्षे हा क्रम सातत्याने लोकांसमोर प्रस्तुत झाला. एकीकडे साऱ्या भूभागात हा संदेश पोहोचत होता आणि लोक इस्लामचा स्वीकार करत होते. तर दुसरीकडे अज्ञानी लोकांनी तीव्र विरोध केला व मुस्लिमांचा छळ सुरु केला. अंततः मक्का शहरातील सरदारांनी प्रेषित मुहम्मद (स.) यांना ठार मारण्याचा कट केला. रात्रीची वेळ निवडली, तद्नंतर कदाचित मुस्लिम संपून जातील. अशी घटकासमोर येऊन ठेपली. अल्लाहने प्रेषित मुहम्मद (स.) व मुस्लिमांना मक्केतुन मदिनेस स्थलांतर करण्याचा आदेश दिला. मदिनेत अनेक लोकांनी इस्लामचा स्वीकार केला होता. इस्लामसाठी त्याग करण्यास त्यांची तयार होती. त्या रात्री प्रेषित मुहम्मद (स.) मक्केहून मदिनेस रवाना झाले. ह्या घटनेस ‘हिजरत’ म्हणतात. याच्या स्मरणार्थ ‘हिजरी’ सना ची सुरुवात झाली.

प्रेषित मुहम्मद (स.) मदिनेस पोहोचल्यानंतर अरबस्थानाच्या कानाकोपऱ्यातुन मुस्लिम मदिनेस येऊ लागले. येथे तत्वतः इस्लामी राजवट स्थापन झाली. इस्लामचे विरोधक संतप्त झाले आणि विचार केला की ज्यावेळी मुसलमान विखुरलेले होते त्यांना संपविणं सोपे होते. परंतु आता मुसलमान एके ठिकाणी एकवटले, त्यांची सत्ता स्थापन झाली, आता यांना जर उसंत मिळाली तर एक प्रबळ शक्ती निर्माण होईल, म्हणून लवकरात लवकर असा प्रयत्न करणं अगत्याचं आहे की त्यांच्यावर आक्रमण करुन त्यांना संपवावं. या विचारानं मक्काच्या सरदारांनी प्रेषित मुहंमद (स.) च्या विरुद्ध युद्ध छेडलं, अरबच्या अन्य साथीदारांना इस्लाम विरुद्ध एकत्रित केलं. परिणामतः ते मुहमंद (स.) चा पराजय करु शकले नाही. इस्लामचा प्रसार रोखू शकले नाही. निकराचा विरोध करुन देखील इस्लामचा प्रचार प्रसार वाढू लागला. विरोधकामधून अनेक चांगली माणसं इस्लामकडे आकर्षित जाली. आठच वर्षात प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनी मक्का काबीज केलं. मक्केच्या यशामुळे साऱ्या अरबस्थानात कुफ्र (अनेकेश्वरवाद) ची कंबर तुटली. तद्नंतर एक वर्षाच्या अल्पकाळात अरबस्थान इस्लाममय झाले. बारा लक्ष चौरस मैलापर्यंत शक्तिसाली इस्लामी राष्ट्र उदयास आलं. ज्यात सत्ताधिश ‘‘अल्लाह’’ आहे. शरीयतचे कायदे आहे, व्यवस्था अल्लाहच्या दासाकडे आहे. या राजवटीत जुलुम, अत्याचार, अनैतिकतेस थारा नव्हता. चोहीकडे शांती, समाधान, न्याय, कल्याण, प्रामाणिकता होती. अल्लाहच्या आज्ञापालनामुळे लोकांमध्ये उत्तम नैतिक चारित्र्य निर्माण झाले होते. २३ वर्षाच्या अल्पकाळात प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनी अरबस्थानात अमुलाग्र बदल घडविला. अरब भूभागच केवळ इस्लाममय झाला असे नसुन साऱ्या जगात इस्लामची पताका घेऊन उभे राहीले. प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनी या दैदिप्यमान यशानंतर वयाच्या ६३ व्या वर्षी जगाचा निरोप घेतला.

तद्नंतर मुहम्मद (स.) यांच्या सहकाऱ्यानी हे काम सांभाळले, ज्या कार्यासाठी मुहम्मद (स.) यांनी भूतलावर प्रयत्न केला. ह्या कतृत्ववान सहकाऱ्यानी इस्लामची शिकवण अखिल जगात पसरविली. प्रतिकार करणाऱ्यांचा बिमोड केला. हा प्रवाह कोणी थोपवु शकला नाही. अल्पकाळात सिधपासून स्पेनपर्यंत पसरले. परिणामतः विशाल लोकसमुहाने इस्लामचा स्वीकार केला. जेथे जेथे पोहोचले, अन्याय आणि अनैतिकता नाहीशी झाली. अल्लाहच्या विद्रोहींना अल्लाहचे अधीन बनविले. क्रुर व रानटी लोकांना ज्ञानाचा प्रकाश दिला. अमानवीय कृती करणाऱ्यांना नैतिक आदर्शाच्या कळसावर पोहोचवले. क्रुर सत्ताधिकाऱ्यांना नमविले. न्यायनिवाड्याचा असा आदर्श समोर ठेवला ज्याची इतिहासात तुलना नाही.

प्रेषित मुहम्मद (स.) यांच्या सहकाऱ्यानी अल्लाह कडून अवतरित झालेल्या पवित्र कुरआन मुखोद्गत केले. शब्द न शब्द पाठ केला. लिहून ठेवलं व कायमस्वरुपी सुरक्षित केले. सुरक्षित ठेवण्यास घेण्यात आलेली काळजी, ही अल्लाहकडून हमी आहे. पवित्र कुरआनचे शब्द न शब्द त्याचप्रमाणे आहेत जे चौदाशे वर्षापूर्वी प्रेषित मुहम्मद (स.) वर अल्लाहकडून अवतरले. यात कानामात्रा अनुस्वारचा कमी अधिकपणा नाही. दुसरे महान कार्य जे सहकाऱ्यानी केले, त्यात प्रेषित मुहम्मद (स.) यांचे जीवन चरित्र, उक्ति-कृती, वचने, कथनं, आज्ञा, शिकवणी, जागोगाजी पवित्र कुरआन आदेशाचे स्पष्टीकरण, आदर्श नैतिकता, संवयी अशी प्रत्येक गोष्ट व तपशीलवार विवरण पुढील पिढ्यांसाठी सुरक्षित केली. यामुळे जगात नंतर प्रत्येक काळात लोकांनी प्रेषित मुहम्मद (स.) यांच्या शिकवणीस जणु काही समोर पाहात आहोत असे अनुभवले. चौदाशे वर्षानंतर देखिल अल्लाहचा आज्ञाधारक दास कसा असावा जो अल्लाहच्या प्रसन्नतेस पात्र होता ते माहीत होते. ह्या दोन गोष्टीद्वारे अर्थात पवित्र कुरआन आणि प्रेषित मुहम्मद (स.) यांचे चरित्र सुरक्षित असल्याने ‘इस्लाम’ जगात सदासर्वदा सुरक्षित झाला.

प्रेषित मुहम्मद (स.) पूर्वी ‘इस्लाम’ त्या पूर्वीच्या प्रेषिताद्वारे होत असे, तदनंतरच्या प्रेषितांच्या मरणोत्तर लोक त्यांना विसरत असत. त्या लोकांनी देखील अल्लाहच्या आज्ञा व त्यावेळच्या प्रेषितांची चारित्रं सांभाळली नाहीत. त्यामुळे पुढील पिढ्यां हापाठ विसरत जात असे. परंतु आता अल्लाहची वाणी ‘पवित्र कुरआन’ व प्रेषित मुहम्मद (स.) यांचे जीवन चरित्र हे सुरक्षित, शाबुत आहेत. या कारणास्तव ‘इस्लाम’ सदैव सुरक्षित झाला आहे. कुरआन व हदीस (पैगंबर वचनं) द्वारा इस्लाम सदैव ताजंतवानं, सुरक्षित आहे. या कारणास्तव आता जगाला नवीन प्रेषितांची आवश्यकता राहीली नाही. ‘इस्लाम’ समजण्यासाठी असे लोक भरपुर आहेत जे कुरआन व मुहम्मद (स.) यांचे गाढे अभ्यासक आहेत, त्यासाठी ते जीवन अर्पण करतात. प्रत्येक आदेशावर कृती (अंमलबजावणी) करतात व लोकांना त्यानुसार अंमलबजावणी करण्यासाठी प्रवृत्त करतात.

हजारो वर्षांची गौरवशाली परंपरा जपणार्‍या आमच्या भारत देशात शांती आणि प्रेमाचा संदेश देउन सुव्यवस्थित, शिस्तबद्ध जीवन जगता यावे यासाठी भेदभावांच्या ज्वालाला थंड करून समस्त मानवाला सद्व्यवहार व सद्वर्तनाची शिकवण द्यायची आहे. प्रत्येकजण सुखी जीवनाच्या मागे आहे. एक आदर्श जीवन प्रणाली, सफलता आणि मुक्तीचा मार्ग, सत्कर्माचा अंगीकार करावा, दुष्कर्मापासून स्वत:ला, दूर ठेवावे. कारण, विश्‍वाचा स्वामी एक जो सर्वांवर लक्ष ठेवून असतो तोच एकमेव सर्वोच्च महान आहे. तोच विश्‍वाचा संसार चालवितो. इस्लामचा मूळ सिद्धांतच स्वस्थ समाज निर्माण करणे, वाईटाचे उच्चाटन करणे आहे पण आज मानव जीवनाचा उद्देशच विसरत चालला आहे, का बरे?
    मानवी समाजात स्वातंत्र्य व समानतेच्या विकासासाठी इस्लामचे योगदान विश्‍वव्यापी आहे. त्यात स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुभावाचा जागतिक संदेश आहे. संबंध मानव जातीचा एका नात्याशी संबंध जुळलेला आहे. समस्त ब्रह्मांडाचा चराचर सृष्टीचा निर्माता अल्लाह, ईश्‍वर एकमेव आहे.
    आज मानव अनेक समस्यांनी जखडलेला आहे मग ती समस्या वैयक्तिक असो, कौटुंबिक असो, सामाजिक किंवा राजकीय असो . वर्णद्वेषामुळे माणूस माणसात वैरी बनत चालला आहे. त्या भेदभावांना मूठमाती देऊन सामाजिक ऐक्य टिकवायचे आहे.
    अखिल मानवजातीला शांती, समता, बंधुत्व आणि सलोख्याची शिकवण देणारे गरीबांचे कैवारी, उपदेशाचा सागर, महान तत्वज्ञ, न्यायप्रिय, मानवाच्या कल्पणातच जीवनाचे ध्येय मानणारे प्रेषित मुहम्मद (सल्ल.) समस्त मानवजातीला अंधारातून प्रकाशाकडे आणून, सामाजिक परिवर्तनातून उभारलेली आदर्श पैगंबरी व्यवस्थेने ’स्त्रीला’ खूप मानाचे स्थान देऊन स्त्रियांना त्यांचा नैसर्गिक दर्जा बहाल केला. सर्वप्रथम पुरूष व स्त्री मध्ये समानता असावी असा उद्घोष केला. स्त्रियांना अधिकार देऊन स्त्री-पुरूष समानता दिली. स्त्री गुलामगिरी विरूद्ध आवाज उठवला. समाजात त्यांना आदर सन्मान प्रदान केला.
    स्त्रियांचे मुक्तीदाता पैगंबर मुहम्मद (सल्ल.) म्हणतात, ”जो कोणी सत्कृत्ये करील, मग तो पुरूष असो की स्त्री, शिष्टाचारांच्या दृष्टीने सर्वोत्तम आहे, महिलांच्या बाबत शिष्टविचार बाळगतो तोच तुमच्यात सर्वोत्तम आहे.”
    पुढे म्हणतात, ” महिलांच्या बाबतीत अल्लाहचे भय बाळगा, तुमचा महिलांवर आणि महिलांचा तुमच्यावर अधिकार आहे.”
    ” ज्या माणसाला मुलांद्वारे आजमावले जाईल (म्हणजे ज्याला मुली होतील) आणि त्याने त्यांच्या बरोबर चांगली वागणूक ठेवून, त्यांचे चांगल्या प्रकारे पालन पोषण करील, तर त्या मुली त्याला नरकाच्या अग्नीपासून वाचविणार्‍या ढाली बनतील.” स्त्री पुरूष समानतेचा दावा असताना, स्त्री ला सन्मानाने जीवन व्यतीत करण्याचा अधिकार असताना सुद्धा स्त्रीला फुलण्याआधीच खुडून टाकले जात आहे. समाजाचा मूलाधार स्त्री तिलाच जन्मापूर्वी संपविणे घोर अपराध, घृणास्पद बाब, स्त्री जन्म नाकारला जाणे निर्दयी, गंभीर समस्या आहे. भारतीय स्त्री सुशिक्षित होते आहे पण सुरक्षित का नाही? स्वातंत्र्याच्या नावावर पाश्‍चिमात्याचे काळे ढग तिच्यावर वावरत आहेत.
    मुलगी म्हणजे स्वर्ग प्राप्तीचे साधन पवित्र ईशग्रंथ कुरआनात म्हटले आहे.
    ” आणि आपल्या संततीला दारिद्रयाच्या भीतीने ठार मारू नका. आम्ही तुम्हाला देखील उपजीविका देतो व त्यांना देखील देतो” (कुरआन अध्याय-6, आयात 151)
प्रेषित सल्ल. म्हणतात, ” मुलींचा तिरस्कार करू नका त्या तर दु:खभंजक आणि अत्यंत मौल्यवान आहेत. ”
    ”हे सारे जग म्हणजे संपत्ती आणि जगातील सर्वोत्कृष्ट संपत्ती म्हणजे सुशील पत्नी”
    ” हे विश्‍व जीवन व्यतीत करण्याचे साधन आहे आणि त्याचे सर्वात उत्तम साधन सदाचारी पत्नी आहे. तिच्याशी चांगल्या प्रकारे जीवन व्यतीत करा तिचा द्वेष करू नका. चांगली वर्तणूक ठेवा.
    इस्लामने स्त्रियांचे संवैधानिक अधिकार देखील सुरक्षित केले आहेत आणि नैतिक स्वरूपात सुद्धा तिला उच्च सन्मान व प्रतिष्ठेचे स्थान प्रदान केले आहे. मुलीच्या शिक्षणावर विशेषभर दिला आहे. प्रेषित सल्ल. यांचा आदेश आहे, ” तुमच्यापैकी उत्कृष्ट तो आहे जो आपल्या मुलां-बाळाच्या आणि पत्नीच्यासाठी उत्कृष्ट आहे. स्त्रीयांसाठी प्रेषित सल्ल. यांनी संदेश दिला आहे, ” तुम्ही जे खाल ते त्यांना खावयास द्या, जे कपडे परिधान कराल त्याच प्रकारचे कपडे त्यांना द्या त्यांना वाईट वागणूक देऊ नका आणि अपशब्द वापरू नका”
    पैगंबर सल्ल. विधवा, घटस्फोटित मुलींची काळजी घेण्यास सांगतात. विधवा मुलींचा विवाह करून नैतिकदृष्ट्या तिला अत्यंत सन्मान व आदराचे स्थान देण्यास सांगितले आहे. प्रेषित सल्ल. यांनी विधवेशी विवाह करण्याचे समर्थन केले व त्यात पुण्यकर्म म्हटले आहे.
    आईला उच्चस्थान दिले. आईच्या पायाखाली स्वर्ग आहे. महिलांचे उद्धारक प्रेषित मुहम्मद सल्ल. महिलांना वारसा हक्कात सह्योगी करण्याचे व वारसा संपत्तीत तिचा वाटा देण्याचे अधिकार स्त्रियांना आहेत. मुलींशी सद्व्यवहाराचे हे ते शिक्षण आहे याची उदाहरणे इतर कोठेही पाहावयास मिळत नाहीत.
    समस्त जगाचे नेते प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी समस्त मानवजातीला मार्गदर्शन केले. विशिष्ट काळापुरता मर्यादित नाही तर जगाचे अस्तित्व असे पर्यंत जगवासियांसाठी संदेश दिला.
    प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांच्या पत्नी माननीय आयेशा रजि. यांचे कथन आहे की प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांचा आचरणांचा आदर्श दिव्य कुरआन होते. म्हणजेच दिव्य कुरआनात ज्या, उच्चतम नैतिकतेचा आदर्श मांडण्यात आला आहे. प्रेषित मुहम्मद सल्ल. नेमक्या त्याच आदर्शाचा नमुना होते.
    स्त्रियांना पुरूषांच्या पेहरावाप्रमाणे पोशाख परिधान करण्यास सक्त विरोध केला आहे. स्त्रियांनी पातळ कपडे परिधान करू नये. परदा करण्याची आज्ञा दिली. वयात आलेल्या मुलीने/स्त्रीने पडदा केला पाहिजे. स्त्रीने आपल्या शरीराचे सर्व भाग चांगल्या प्रकारे झाकले जातील अशी चादर अंगावर घेणे आवश्यक आहे. यामुळे स्त्री शीलाचे व तिच्या सभ्यतेचे अत्यंत चांगल्या प्रकारे संरक्षण होते आणि दुराचाराला आळा बसतो. स्त्रीला सुरक्षित जीवन जगण्यासाठी आणि स्त्रीचा दर्जा उंचावण्यासाठी प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांच्या शिकवणुकीची गरज आहे.
    प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी त्यांच्या जीवनातील अंतिम हजच्या प्रसंगी दिलेल्या भाषणात मजूर आणि स्त्रियांच्या अधिकाराबाबत सविस्तर चर्चा करताना म्हटले, ” नीट लक्षपूर्वक ऐका ! तुमच्यावर स्त्रियांचे अधिकार हे आहेत की, तुम्ही त्यांच्याशी उत्तम व्यवहार करावा, त्यांना चांगले व योग्य अन्न व उत्तम पोशाख द्यावा. ” स्त्रियांचे रक्षण आणि त्यांच्याशी उत्तम व्यवहार करण्याची ताकीद दिली आहे.
    इस्लामने स्त्रीला अन्याय व अत्याचाराच्या जाळ्यातून बाहेर काढले, तिला न्याय दिला, मानवी अधिकार दिले, प्रतिष्ठा व श्रेष्ठत्व प्रदान केले, समाजात तिला मान, सन्मान दिला.
    माणसाने माणसांशी कसे वागावे हे स्पष्ट केले. ईशग्रंथात सत्याला सोडून असत्याच्या मागे धावणे म्हणजे मृगजळाच्या मागे धावणेच.
    मृत्यूची वास्तविकता कोणी नाकारू शकत नाही. पारलौकिक जीवनात यश मिळविण्यासाठी ऐहिक जीवनात काय-काय करावे लागेल याचा विचार आम्हा सर्वांना करावा लागेल. परलोकातील यश खरे यश होईल. सत्कर्माचा अंगीकार करावा लागेल.
    एक दिवस असा येणार आहे की, सूर्य, चंद्र लोप पावतील, ग्रह, तारे एकमेकांवर आदळतील व हे संपूर्ण ब्रह्मांड नष्ट होईल.
    सदाचारी माणसाला त्याच्या सत्कर्माची व दुराचारी माणसाला त्यांच्या कुकर्माची फळे मिळणे आवश्यक आहे. जगात आमचे राहणे एखाद्या पाहुण्यासारखे आहे आणि शेवटी एक दिवस जग सोडून प्रत्येकालाच जगाचा निरोप घ्यायचा आहे. इहलोकात व परलोकात यश संपादन करणे हाच जीवनाचा उद्देश.
    आज स्त्रीयांच्या अनेक ज्वलंत समस्या सोडविण्यासाठी स्त्रीला सुरक्षित जीवन जगण्यासाठी आणि स्त्रीचा दर्जा उंचावण्यासाठी प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांच्या शिकवणुकीची नित्तांत गरज आहे. अल्लाह आम्हा सर्व भगिनींचे रक्षण कर. आमीन.

- डॉ. आयेशा पठाण, नांदेड
9665366489

माननीय अब्दुल्लाह बिन मसऊद यांच्या कथनानुसार, पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘अल्लाहच्या एखाद्या भक्ताने निषिद्ध धनसंपत्तीचा उपभोग घेत असेल आणि मग त्यातून  अल्लाहच्या मार्गात दानधर्म (सदका) करीत असेल तर तो दानधर्म त्याच्याकडून स्वीकारला जाणार नाही आणि जर स्वत:वर आणि आपल्या कुटुंबियांवर खर्च करील तर तो असमृद्धीस  पात्र ठरेल, जर तो ती धनसंपत्ती सोडून मरण पावला तर ती त्याच्या नरकाच्या मार्गातील सामान बनेल. अल्लाह वाईटाला वाईटाद्वारे नष्ट करीत नाही तर सदाचाराने नष्ट करतो,  दुष्ट (खवीस) दुष्टाला नष्ट करीत नसतो.’’ (हदीस : मिश्कात)

स्पष्टीकरण
या हदीसद्वारे स्पष्ट होते की पुण्याचे कार्य वैध पद्धतीने करण्यात आले तर ते पुण्यकर्म समजले जाईल, उद्देशदेखील पवित्र असला पाहिजे आणि त्याचे माध्यमदेखील पवित्र असले  पाहिजे.

माननीय सईद बिन अबुलहसन (ताबई) यांच्या कथनानुसार, मी माननीय अब्दुल्लाह बिन अब्बास (रजि.) यांच्याजवळ बसलो होतो. इतक्यात एक मनुष्य आला आणि म्हणाला, ‘‘हे इब्ने अब्बास (रजि.)! मी एक हस्तकलाकार मनुष्य आहे, हस्तकला माझ्या कमाईचे माध्यम आहे. मी जीवधारी प्राण्यांची चित्र बनवितो आणि त्यांची विक्री करतो.  (याबाबतीत आपले काय मत आहे, माझा हा व्यवसाय निषिद्ध आहे काय?)’’ इब्ने अब्बास (रजि.) म्हणाले, याबाबतीत माझे स्वत:चे काहीही मत नाही, मात्र मी तुम्हाला पैगंबर मुहम्मद (स.) यांच्याकडून  ऐकलेली हदीस ऐकवितो. मी पैगंबरांना असे म्हणताना ऐकले आहे, ‘‘चित्र बनविणाऱ्या माणसास अल्लाह शिक्षा देईल, इतकेच काय तो माणूस त्या चित्रात आत्मा फुंकण्याचा प्रयत्न करील, परंतु तो तसे करू शकणार नाही.’’ हे ऐकून त्या मनुष्याचा चेहरा उतरला आणि जोराचा श्वास घेतला. इब्ने अब्बास (रजि.) त्या मनुष्यास म्हणाले, ‘‘जर तुम्हाला हेच काम  करायचे असेल तर तुम्ही झाडे आणि अशा वस्तूंची चित्रे काढा ज्यात प्राण नसेल.’’ (हदीस : बुखारी)

स्पष्टीकरण
चित्र काढणाऱ्याला आपल्या कामाच्या बाबतीत शंका आली म्हणून त्याने येऊन माननीय अब्दुल्लाह बिन अब्बास (रजि.) यांना विचारले. हीच त्याच्या ईमानधारक असण्याची निशाणी  आहे. जर त्याच्या मनात अल्लाहचे भयन नसते, जर त्याला पवित्र व वैध कमाईची चिंता नसती तर त्यांच्याकडे गेलाच नसता. ज्यांना पारलौकिक जीवनातील उत्तरस्रfयत्वाची भीती  नसते ते वैध व निषिद्धची पर्वा करतात काय?

व्यापार
माननीय राफेअ बिन खदीज (रजि.) यांच्या कथनानुसार, पैगंबर मुहम्मद (स.) यांना विचारण्यात आले, ‘‘हे अल्लाहचे पैगंबर! सर्वांत अधिक चांगली कमाई कोणती आहे?’’ पैगंबर (स.)  म्हणाले, ‘‘मनुष्याचे स्वत:च्या हाताने काम करणे आणि तो व्यापार ज्यात व्यापारी अप्रामाणिकपणा आणि खोटारडेपणाचा आधार घेत नाही.’’ (हदीस : मिश्कात)
माननीय जाबिर (रजि.) यांच्या कथनानुसार, पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘खरेदी करताना, विक्री करताना आणि आपले कर्ज मागताना मृदुपणा व सद्वर्तन करणाऱ्या मनुष्यावर अल्लाहची कृपा असो.’’ (हदीस : बुखारी)
माननीय अबू सईद खुदरी (रजि.) यांच्या कथनानुसार, पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘सत्यासह व्यवहार करणारा प्रामाणिक व्यापारी अंतिम निवाड्याच्या दिवशी पैगंबर,  सत्यनिष्ठ आणि हुतात्म्यांबरोबर असेल.’’ (हदीस : तिर्मिजी)

इस्लामी कायद्याचे हे सर्वस्वीकृत वैशिष्ट्य आहे की त्यामध्ये मानवाच्या प्राण, इज्जत व शीलतेला केवळ अमर्याद महत्त्वच दिले नसून त्यांच्या रक्षणाची परिपूर्ण आणि यशस्वी सोय केली आहे. याच कार्यपूर्तीसाठी या कायद्यात ‘हद‘ आणि ‘दंडविधानाची‘ तजवीज केली आहे. इस्लामी कायद्याने या गोष्टीची पूर्ण खबरदारी घेतली की समस्त मानवजातीचे प्राण, प्रतिष्ठा, शीलता आणि संपत्तीचे पूर्ण संरक्षण व्हावे. माणसाने भयमुक्त वातावरणात सुख-समाधानाने जगावे. कुरआनात हाच उद्देशपूर्ण करण्यासाठी म्हटले आहे,

‘‘हे श्रद्धावंतांनो, तुमच्यासाठी हत्या करण्याची शिक्षा मृत्यूदंड ठरविण्यात आली आहे. स्वतंत्र माणसाने हत्या केल्यास त्याच्याकडून स्वतंत्र व्यक्तीच बदला घेईल. गुलामाने हत्या केली असेल, तर गुलामच बदला घेईल, स्त्रीने हत्या केली असेल तर तिलाच मृत्यूदंड देण्यात येईल, मात्र एखाद्या खुन्याबरोबर त्याचा भाऊ दयेपूर्ण वर्तन दाखवीत असेल तर भल्या पद्धतीने खूनभरपाईची तडजोड करण्यात यावी. तसेच खुन्यानेसुद्धा अनिवार्यरित्या खूनभरपाई द्यावी. हे तुमच्या पालनकर्त्याकडून शिक्षेत शिथिलता आणि कृपा आहे. एवढे असूनही कोणी अतिरेक करीत असेल तर त्याच्यासाठी यातनादायक शिक्षा आहे.‘‘(संदर्भ : सूरह-ए-बकरा - १७८)

शरीअतमध्ये दंडविधानाच्या स्वरुपात शारीरिक आणि आर्थिक शिक्षांव्यतिरिक्त काही हलक्याफुलक्या स्वरुपाच्या शिक्षासुद्धा लागू करण्यात आल्या आहेत. त्या आपण थोडक्यात अभ्यासू.

विचारपूस करणे

इस्लामी शासक अथवा न्यायाधीशाला या गोष्टीचा अधिकार आहे की गुन्हेगारास न्यायालयात हजर राहण्याची नोटिस बजावावी अगर त्याची कसून विचारपूस करावी.(संदर्भ : बदायुन नसाया)

तंबी करणे

ईश्वराने पुरुषास आदेश दिला आहे की त्याने आपल्या पत्नीस तिच्याकडून चूक घडल्यास तंबी करावी. यावरूनच विधीतज्ञांनी ही भूमिका घेतली की चूक अगर छोटा अपराध केल्यास गुन्हेगारास तंबी करावी, अर्थात गुन्हेगारास दमदाटी करावी. तंबी करण्याच्या विविध पद्धती असू शकतात. उदाहरणार्थ, न्यायाधीशाने अपराध्यास धिक्कारावे, दमदाटी करून त्याला त्याच्या चुकीची जाणीव करुन द्यावी, वगैरे.(संदर्भ : अस् सियासतुल शरीआ)

सामाजिक बहिष्कार

समाजाचे हित जोपासण्याकरिता गुन्हेगारावर सामाजिक बहिष्कार टाकता येतो. त्याच्याशी देवाण-घेवाण, इतर कोणत्याही प्रकारचा व्यवहार न करता त्याच्याशी संबंध-विच्छेद करण्याचा निवाडा न्यायाधीश अगर इस्लामी शासक देऊ शकतो.(संदर्भ : अस् सियासतुल शरीआ)

अधिकार अगर हुद्यावरून कमी करणे

त्याचप्रमाणे गुन्हेगार हा शासकीय अधिकारी, कर्मचारी अगर हुद्देदार असेल तर त्याला न्यायाधीश त्याच्या हुद्यावरून कमी करू शकतो. दारू पिल्यास, लाच मागितल्यास, भ्रष्टाचाराचा प्रयत्न केल्यास, अन्याय केल्यास, कामात दिरंगाई केल्यास प्रत्यक्षरित्या अशा अधिकार्यास निलंबित करण्याचा आदेश न्यायाधीश देऊ शकतो.(संदर्भ : अस् सियासतुल शरीआ)

समाजात बदनामी करणे

हीसुद्धा इस्लामी दंड विधानाची एक शिक्षा आहे. गुन्हेगारास सार्वजनिक ठिकाणी म्हणजे बाजार-हाटसारख्या ठिकाणी आणून किंवा वृत्तपत्रात त्याची बातमी देऊन लोकांना दक्ष करण्यात येईल की ही व्यक्ती गुन्हेगार आहे. एवढेच नव्हे तर अपराधाचे गांभीर्य लक्षात घेऊन गुन्हेगाराच्या तोंडाला काळे फासण्याचा आदेशसुद्धा न्यायाधीश देऊ शकतो. ही शिक्षा खोटी साक्ष देणार्या, चोरी करणार्या, उपद्रव माजविणार्या, अनैतिकतेस खतपाणी घालणार्यास आणि मृत प्राण्याचे मांस विकणार्या गुन्हेगारास देण्यात येईल.(संदर्भ : इब्ने आबेदीन)

इस्लामी दंडविधान लागू करणे आणि न्यायाधीशाचा निवाडा

उपरोक्त मजकुरात दंडविधानात्मक शिक्षांचे विविध स्वरुप वर्णण करण्यात आले असून यावरून हे स्पष्ट करण्यात आले आहे की ‘शरीअत‘मध्ये याबाबतीत बराच वाव आहे. मात्र प्रश्न असा उठतो की, या शिक्षा कशाप्रकारे लागू करणे शक्य होईल? त्याचप्रमाणे गुन्हेगारावर कशा प्रकारची शिक्षा लागू करण्यात येईल? याबाबतीत प्रामुख्याने दोन गोष्टींचा विचार करण्यात आली आहे. प्रथम अशी की, न्यायाधीशाला या गोष्टीचा अधिकार देण्यात आला आहे की गुन्ह्याचे गांभीर्य आणि समाजाचे हित पाहून तो गरजेनुसार कोणतीही शिक्षा देऊ शकतो. दुसरे असे की न्यायाधीशाला शिक्षा तजवीज करण्याचा पूर्ण अधिकार असल्याचा अर्थ असा मुळीच नाही की वाटेल ती आणि वाटेल तशी शिक्षा तजवीज करावी. तर यासाठी ही अनिवार्य अट आहे की न्यायाधीश हा शरीअत अर्थात इस्लामी कायद्याचा गाढा अभ्यासक आणि प्रगल्भ विद्वान असावा, शिवाय त्याच्यात परिपूर्ण साकल्यबुद्धी असावी.(संदर्भ : अल फतावा हिंदिया)

दंड विधान लागू करण्याचे स्वरुप

मागेच आपण पाहिले आहे की गुन्हेगारावर त्याच्या अपराधाची ‘हद‘ आणि ‘प्रायश्चित्त‘ स्वरुपाची शिक्षा निश्चित अटी आणि शर्ती पूर्ण होत नसल्याने देता येत नसल्यास गुन्हेगारास इस्लामी दंड विधानानुसार शिक्षा देण्यात येईल. म्हणूनच अनिवार्य असलेले इस्लामी आदेश, उदाहरणार्थ, नमाज, रोजा, जकात वगैरे तर्क करणार्या गुन्हेगाराससुद्धा दंडविधानात्मक शिक्षा देण्यात येईल. याव्यतिरिक्त चोरी, व्यभिचार मादक पदार्थांचा वापर करणार्या गुन्हेगाराससुद्धा दंडविधानात्मक शिक्षा देण्यात येईल. पुढील मजकुरात आपण थोडक्यात या गोष्टींचा वेध घेऊ या.

हत्या करण्याच्या अपराधात दंडविधात्मक शिक्षेची स्वरुपे

शरीअतमध्ये हत्या करण्याची शिक्षा ‘किसास‘(जशास तसा बदला अर्थात हत्येचा बदला हत्या) तजवीज करण्यात आली आहे. मात्र ही शिक्षा लागू करण्यासाठी असलेल्या अटी व शतर्चिी पूर्तता न झाल्यास अगर समस्त अटींपैकी एकही अटीची कमतरता आढळून आल्यास खुन्यावर दंडविधानात्मक कार्यवाही करण्यात येईल. अर्थातच गुन्हेगारास शंभर कोरडे मारण्याची आणि एक वर्ष कैदेची शिक्षा देण्यात येईल. याशिवाय चोप देणे, कोरड्याने अथवा लाठीने मारणे वगैरेसारख्या गुन्ह्यात हल्ला झालेल्या व्यक्तीचा एखादा अवयव निकामी जर झाला नसेल, जखम झालेली नसेल, तर दंडविधानात्मक कार्यवाही करण्यात येईल. मात्र जर जखम पूर्ण भरून निघत असेल आणि जखम झाल्याचे चिन्ह मिटले असेल तर दंडात्मक कार्यवाही होणार नाही. त्याचप्रमाणे चुकून आणि विनाहेतू झालेल्या हत्येवर अपराध्यास दंडविधानात्मक शिक्षा देण्यात येणार नाही.

व्यभिचाराच्या अपराधात दंडविधानात्मक शिक्षेची स्वरुपे

व्यभिचार करण्याची शिक्षा शंभर कोरडे आणि ‘रजम‘(अर्थात दगडाने ठेचून मारणे) होय. मात्र यासाठीसुद्धा अटी आणि शतर्चिी पूर्तता न झाल्यास अथवा एखाद्या अटीची पूर्तता न झाल्यास अगर व्यभिचार करण्यात शंका उत्पन्न झाल्यास या दोन्ही प्रकारच्या शिक्षांमध्ये कमतरता अगर शिथिलता होऊ शकते. यावर आपण थोडक्यात चर्चा करू या. प्रथम आपण शंका असण्याच्या अवस्थेवर चर्चा करु या.

व्यभिचारकर्मात शंका उत्पन्न होणे, उदाहरणार्थ, तीन वेळेस अगर दोन वेळेस तलाक देण्यात आलेल्या स्त्रीशी संभोग करणे, तेही अशा अवस्थेत की पत्नीशी अशा अवस्थेत संभोग करणे निषिद्ध असल्याचे पतीला ज्ञान नसताना, पती म्हणजेच अपराध्यास व्यभिचार करण्याची ‘रजम‘ची शिक्षा देता येणार नाही. मात्र जर पतीला हे माहीत असेल की, दोन अथवा तीन तलाक देण्यात आलेल्या पत्नीबरोबर संभोग करणे निषिद्ध आहे आणि हे माहीत असूनदेखील त्याने जर पत्नीशी संभोग केला तर हा संभोग मात्र व्यभिचार ठरेल आणि व्यभिचार्यास ‘रजम‘ची शिक्षा देण्यात येईल.

त्याचप्रमाणे अटी आणि शर्ती पूर्ण होत नसल्यास अथवा एखादी अटी पूर्ण होत नसल्यास ‘हद‘ ची शिक्षा शिथिल होऊन दंडविधिनात्मक शिक्षेत ती परावर्तीत होते. उदाहरणार्थ, व्यभिचार सिद्ध होण्यासाठी स्त्री-पुरुष जीवंत असावे लागतात. मात्र पुरुषाने जर एखाद्या मृत स्त्रीशी संभोग केला असेल तर, येथे व्यभिचाराचा गुन्हा सिद्ध होणार नाही. म्हणून ‘हद‘च्या स्वरुपाची शिक्षा लागू न होता पुरुषावर दंडविधानात्मक शिक्षा देण्यात येईल. कारण त्याचे हे दुष्कर्म अत्यंत मोठे पाप आहे.(संदर्भ : बदायुन नसाया)

त्याचप्रमाणे एखाद्या स्त्रीने व्यभिचार केला. मात्र पुरुषाशी लैंगिक वासना न भागविता कुत्र्याकरवी अथवा वानराकरवी संभोग केला. या ठिकाणीसुद्धा एक अट अशी आहे की व्यभिचार सिद्ध होण्यासाठी पुरुष-स्त्रीमध्ये संभोग व्हावा. मात्र ही अट या ठिकाणी पूर्ण होत नसल्याने व्यभिचाराची शिक्षा न देता दंडविधानात्मक शिक्षा देण्यात येईल. एखाद्या वयात न आलेल्या मुला-मुलीच्या जोडप्यात संभोग झाला तरी हा ‘हद‘च्या स्वरुपाच्या शिक्षेस पात्र अपराध ठरणार नाही. कारण दोघेही अल्पवयीन असल्याने व्यभिचार सिद्ध होत नाही. व्यभिचार सिद्ध होण्यासाठी स्त्री-पुरुष वयात आलेले असण्याची अट लावण्यात आली आहे. म्हणून या प्रकारच्या अपराधास्तव ‘रजम‘ऐवजी दंडविधानात्मक शिक्षा देण्यात येईल.(संदर्भ : अल फतावा हिंदिया)

व्यभिचारापेक्षा कमी स्वरुपाच्या अपराधावर ‘हृद‘ स्वरुपाची शिक्षा लागू होणार नाही. मात्र हेसुद्धा व्यभिचाराकडे नेणारे कृत्य असल्याने घोर पाप समजले गेले. म्हणूनच त्यावर दंडविधानाची कार्यवाही होईल. त्याचप्रमाणे अश्लील चाळे करणे, निर्लज्ज वर्तन करणे, स्त्रीला तिच्या पतीच्या अनदेखत इतर ठिकाणी घेऊन जाणे, स्त्रियांशी वाह्यात व अश्लील चाळे करणे वा अश्लील बोलणे वगैरेसारख्या अपराधांवर दंडविधीनात्मक कार्यवाही करण्यात येईल.

खोटा आरोप लावण्यावर दंडविधानात्मक शिक्षेचे स्वरुप

इस्लामी कायद्यात खोटा आरोप लावण्याच्या अपराध सिद्धीस्तव ज्या अटी व शर्तीवर ‘कजफ‘ची शिक्षा देण्यात आली आहे, त्या अटींपैकी एकही अट बाकी राहिल्यास अपराध्याला शिक्षा न देता दंडविधानात्मक कार्यवाही करण्यात येईल. उदाहरणार्थ, ज्या व्यक्तीवर व्यभिचाराचा अगर निषिद्ध संतती असल्याचा आरोप लावण्यात आला असेल आणि अटी व शर्तीच्या अभावामुळे गुन्हा सिद्ध होत नसेल तर ‘कजफ‘ ची शिक्षा लागू करण्यात येणार नाही. उदाहरणार्थ, तो मानसिक सुदृढ असलेला, चारित्र्यशील, मुस्लिम व सबळ असेल तर आरोप लावणार्यावर शिक्षा लागू होणार नसून दंडविधानात्मक कार्यवाही करण्यात येईल. त्याचप्रमाणे ज्या व्यक्तीवर खोटा आरोप लावण्यात येत आहे, ती व्यक्ती नेमकी कोणती, ही गोष्ट स्पष्ट होत नसेल. उदाहरणार्थ, एखाद्याने आरोप लावला की अमक्याचा भाऊ व्यभिचारी आहे, मात्र त्या अमक्यास बरेच भाऊ असतील तर नेमक्या कोणत्या व्यक्तीवर आरोप लावण्यात आला, हे स्पष्ट होत नसेल तर खोटा आरोप लावण्याचा गुन्हा सिद्ध होण्यासाठी आवश्यक अटीचा अभाव आहे. म्हणून या अपराध्यास दंडविधानात्मक शिक्षा देण्यात येईल.(संदर्भ : बदाया वननसाया)

शिवीगाळ करण्यावर दंडविधानात्मक शिक्षा

शिवीगाळ केल्यामुळे माणसाचा अहं दुखावतो, आत्मप्रतिष्ठेस धक्का पोचतो, पानउतारा होतो. म्हणूनच कोणास जर शिवीगाळ केली अथवा तू यहूदी आहेस, ख्रिस्ती आहेस, ‘ज्यू‘ ची अवलाद आहेस, काफिराची औलाद आहेस अथवा दांभिक, दारुड्या, चोर, हरामखोर आहेस तर या अपराधास्तव गुन्हेगारास दंडविधात्मक शिक्षा देण्यात येईल.(संदर्भ : शरह-ए-फतहुल कदीर)

चोरी करण्याची दंडविधानात्मक शिक्षा

इस्लामी कायद्यात चोरी करण्याची शिक्षा हात कापण्याची तजवीज केली आहे. मात्र हा अपराध सिद्ध करण्यासाठी निम्नलिखित अटी व शर्ती लावण्यात आल्या आहेत.

या अटीची पूर्तता न झाल्यास गुन्हेगारास हात कापण्याची शिक्षा देण्याऐवजी दंडविधानात्मक शिक्षा देण्यात येईल.

इतर अपराधांवर दंडविधानात्मक शिक्षांचे स्वरुप

याशिवाय खोटी साक्ष देणे, खोट्या अफवा फैलावणे, कोणाच्या घरात विनापरवानगी दाखल होणे, इतरांच्या घरात विनापरवानगी डोकावून व चोरून पाहणे, इतरांचे गुपित पत्र वाचणे, लाच मागणे, लाच खाणे, कर्मचारी अथवा अधिकार्याने आपल्या कर्तव्य बजावणीत हलगर्जीपणा करणे, कामात दिरंगाई करणे, अधिकार्याने आपल्या अधिकारांचा गैरवापर करणे, प्रत्येक असे कृत्य ज्यामुळे सामाजिक हितास बाधा पोचत असेल, गुन्हेगार कैद्यास पळवून नेणे, नकली नोटा छापणे, सरकारी स्टँप पेपरचा शासनाच्या परवानगीशिवाय गैरवापर करणे, रमजान महिन्यात कोणतेही वैध कारण नसताना रोजा(इस्लामी पद्धतीचा उपवास) तर्क करणे, ‘शरीअत‘च्या नियमांची खिल्ली उडविणे, अनैतिक वर्तन करणे, बाजारभावापेक्षा जास्त भावाने वस्तु विकणे, जीवनावश्यक वस्तुंचा साठा करून कृत्रिम तुटवडा निर्माण करणे, निषिद्ध वस्तुंचा वापर करणे, मोजमापात गडबड करणे, भ्रष्टाचार माजविणे व यासारख्या अपराधांवर गरजेनुसार दंडविधानात्मक कार्यवाही करण्यात येईल.(संदर्भ : अस् सियासतुल शरीआ)

कधीकधी समाजाचे हित जोपासण्यासाठी अपराध करण्याचा ज्या व्यक्तीकडून संभव आहे, त्यांच्यावरसुद्धा दंडविधानात्मक कार्यवाही करण्यात येईल. ज्या लोकांविषयी समाजास विश्वास नसेल आणि काही जणांना काही लोकांविषयी असुरक्षिततेची भावना असेल, अशा साशंक व्यक्तीमत्वाच्या लोकांवर दंडविधानात्मक कार्यवाही करण्यात येईल.(संदर्भ : अल-मुग्नी)
दंडविधानात्मक कार्यवाहीत गुन्हेगाराचा मृत्यूदंडविधानात्मक शिक्षा देत असताना उदाहरणार्थ, गुन्हेगारास कोरडे लगावताना, कैदेची शिक्षा भोगत असताना, शहरातून तडीपार झाल्यास जीवघेणा त्रास होत असताना गुन्हेगाराचा मृत्यू झाल्यास त्यावर शासनास अगर न्यायाधीशास जवाबदार ठरविण्यात येणार नाही.(संदर्भ : अलमुग्नी)